NOONG LABINDALAWANG TAON AKO AY IDINEKLARA NG TATAY KO NA PATAY SA MGA PAPEL, NGUNIT ANG LUMANG ASUL NA PASSBOOK NG LOLA KO NA ITINAPON SA CREMATORIUM AY NAGDULOT NG BIGLAANG GULO SA BANKO NA NAGPALIT NG LAHAT

BAHAGI 2
Biglang may dalawang security guard na tumakbo papunta sa counter. Isinara nila ang metal gate sa pasukan. Ilang customer ang natigilan at nagtitinginan.
“Miss, huwag kang aalis,” sabi ng isa.
“Bakit? Anong meron?” tanong ko. Nanginginig ang boses ko pero pinilit kong maging kalmado.
Si Gng. Elena ay tumayo at tumawag ng manager. Pagkalipas ng ilang minuto, lumabas ang isang lalaking may edad, suot ang barong tagalog, si Branch Manager Reyes (walang kamag-anak, coincidenciya lang ang apelyido).
Kinuha niya ang passbook. Pinagmasdan nang matagal. Tumingin sa computer, pagkatapos sa akin.
“Ana Reyes?” tanong niya.
“Opo.”

“May dala ka bang valid ID?”
Ibinigay ko ang driver’s license at birth certificate na dala ko palagi mula nang mamatay ang Lola. Tiningnan niya nang mabuti. Tumingin ulit sa screen.
“Sandali lang,” sabi niya. Pumasok siya sa opisina niya kasama ang cashier. Nakita ko silang nagtatalakayan sa likod ng salamin. Tawag sila ng tawag.
Lumipas ang labinlimang minuto. Bumalik siya na may dalang folder.
“Miss Ana, kailangan namin ng clarification. Ang account na ito ay joint account nina Remedios Reyes at Ana Reyes. Pero may death certificate na naka-file sa sistema noong 2012. Nakalagay doon na ang Ana Reyes ay namatay noong labindalawang taong gulang.”
Hindi ako nagsalita agad. Alam ko ‘yon. Si Tatay ang nagpa-file noon.
“Buhay po ako,” sabi ko lang.
“Alam namin. Kaya nandito tayo. May record din na mayroong claim attempt noong 2015 at 2019 gamit ang death certificate, pero hindi na-approve dahil kulang ang requirements. Ngayon, may tao na may hawak ng original passbook at sariwang ID.”
Biglang may sirena sa labas. Dalawang pulis ang pumasok. Kausap nila ang manager. Tumingin sila sa akin.
“Miss, kailangan naming kunin ang statement mo,” sabi ng isa.
“Wala akong ginawang masama,” sabi ko.
“Hindi ka suspect. Witness ka. At posibleng victim.”
Dinala nila ako sa maliit na silid sa loob ng bangko. Nagtanong sila nang dahan-dahan. Sinabi ko ang lahat: ang funeral, ang pagtatapon ng passbook, ang testamento, ang sinabi ng Lola.
Tawag sila sa Atty. Miguel. Pagdating niya, may dala siyang kopya ng testamento at death certificate na pinirmahan ni Tatay noon.
“Ito ang ginamit nila para i-declare na patay si Ana noong 2012,” sabi ni Atty. Miguel. “Para makuha ang share ni Ana sa lupa ng mga magulang ng Lola. Pero hindi nila nakuha ang account na ito dahil joint at may specific instruction.”
Tumingin ang manager sa folder.
“Ang balance ng account na ito ay ₱48,750,000. Nagmula sa benta ng lupa sa Bulacan noong 2008. Inilagay ni Remedios Reyes sa joint account at may standing instruction na kapag may nagpakita ng original passbook at valid ID ng co-depositor, ilabas ang lahat.”
Napaupo ako. Hindi ako makapagsalita.
“May kasama pang safety deposit box,” dagdag ng manager. “Key number ay nakasulat sa huling pahina ng passbook.”
Binuksan nila ang box sa harap ko at ng pulis. May envelope na may sulat ng Lola, may land title ng isang commercial lot sa Cubao, at may USB.
Sa sulat:
“Ana, kung nabasa mo ito, buhay ka pa. Ang tatay mo ay nagdeklara na patay ka para makuha ang mana. Huwag kang matakot. Ang pera at lupa na ito ay sa iyo. May ebidensya sa USB ng mga dokumentong peke.”
Pinanood ng pulis ang laman ng USB doon din. May scanned copies ng pekeng death certificate, may resibo ng bayad sa registrar, may chat messages ni Tatay at ni Katrina tungkol sa plano.
Tumawag agad ang pulis sa headquarters. Within one hour, may warrant na. Dinala nila si Tatay Antonio at si Katrina mula sa bahay. Si Renz ay naiwan, natulala.
Sa interrogation room ng bangko (ginamit muna nila habang hinihintay ang formal transfer), hinaharap ko sila sa unang pagkakataon pagkatapos ng crematorium.
“Ana, anak, huwag kang maniwala sa kanila,” sabi ni Tatay. “Lahat ‘yan plano ng Lola mo para siraan ako.”
“Hindi ako anak mo nang matagal na,” sagot ko. “Idineklara mo akong patay.”
Si Katrina naman:
“Ginawa lang namin ‘yon para protektahan ka. Mahirap ang buhay.”
Hindi ako sumagot. Pinakita lang ng investigator ang mga dokumento.
Kinabukasan, na-freeze ang ibang account ni Tatay. Na-file ang kaso: falsification of public document, estafa, at qualified theft attempt. Na-grant ang temporary protection order para sa akin.
Isang linggo ang lumipas. Nakuha ko na ang full access sa account. Na-transfer na ang land title sa pangalan ko. Si Atty. Miguel ang tumulong sa lahat ng papeles.
Si Renz ay nagtext minsan:
“Ate, pasensya na. Hindi ko alam.”
Hindi ko sinagot.
Ngayon, nakaupo ako sa maliit na apartment na inuupahan ko sa Cubao, malapit sa lot na iniwan ng Lola. Wala nang amoy usok. Wala nang sigaw.
Bawat umaga, tinitingnan ko ang asul na passbook sa drawer. Hindi na siya marumi. Pinunir ko na.
Minsan, naiisip ko pa rin ang araw na ‘yon sa crematorium. Ang takot. Ang galit. Ang kahihiyan.
Pero mas malakas ang ibang damdamin ngayon: ginhawa.
Hindi ako yumaman agad. Matagal ang proseso. May tax, may legal fees, may taong nanghihingi ng share kahit wala silang karapatan. Pero unti-unti, naitayo ko ang sarili ko.
Isang araw, habang nakaupo sa bangko para mag-withdraw ng panggastos, nakita ko si Gng. Elena, ang cashier.
Ngumiti siya nang mahina.
“Kumusta ka na, Miss Ana?”
“Okay naman po.”
“Mabuti. Noong araw na ‘yon, akala ko ghost ka. Kaya ako natakot.”
Napangiti ako nang konti.
“Hindi po. Buhay na buhay.”
Lumabas ako ng bangko. Mainit ang araw. May ingay ng traffic. Normal na araw lang.
Pero para sa akin, iba na.
Ang passbook na itinapon nila sa lupa ang naging dahilan para mabuksan ang lahat. At sa wakas, wala na akong itatago.
Natapos na.